Ortografía sami del norte

Las raíces de la ortografía actual del sami del norte las puso el lingüista danés Rasmus Rask, quien, después de conversaciones con el clérigo noruego Nils Vibe Stockfleth, publicó en 1832 Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken: En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica [Gramática lapona razonada según la lengua utilizada por los lapones de montaña en Porsangerfjord en Finnmark: una refundición de la gramática lapona del profesor Knud Leem]. Rask estableció una ortografía basada en el principio de un solo grafema para cada sonido; es decir, debía ser una ortografía fonémica. Todas las ortografías sami del norte desarrolladas desde 1832 se remontan al sistema de Rask. Esto significa que se utilizan diacríticos con algunas consonantes (č, đ, ŋ, š, ŧ y ž), lo que causó problemas de procesamiento de datos antes de la introducción de Unicode.En 2006, a los alumnos noruegos de séptimo grado se les empezó a enseñar el alfabeto sami del norte como parte de sus clases.
Las diversas ortografías
- Knud Leem (Noruega)
- Nils Vibe Stockfleth (Noruega)
- J.A. Friis (Noruega)
- Konrad Nielsen (en obras científicas a lo largo del siglo XX)
- Paavo Ravila (1934) (Finlandia)
- Erkki Itkonen (1951) (Finlandia)
- Bergsland–Ruong orthography (Noruega, Suecia)
- 1979 ortografía (Noruega, Suecia, Finlandia)
Antecedentes
- Conocer en principio los detalles de la ortografía
- Reconociendo los cambios lingüísticos que afectan a los sami del norte
- Seleccionar qué dialecto utilizar para el idioma literario sami del norte
- Considering the Northern Sámi spelling in other countries
La ortografía Leem/Rask

| A | B | C | D | Đ đ | E | F | G |
| Ᵹ | H | I | J | K | L | M | N |
| # | O | PP | Ʒ ♫ | R | S | T | Ŧ |
| U | V | W | Sí. | ZZ | Å å | . | Ø ø |
| Ö ö |
The Stockfleth orthography

| А а | B | C | C. c | D | Đ đ | E | F |
| G | Ǥ | H | I | J | K | L | M |
| N | Ƞ | O | PP | R | S | S. | T |
| Ŧ | U | V | Ʒ ♫ | Ʒapos; | Å å | . |
La ortografía de Friis
J.A. Friis comenzó a trabajar en la traducción de la Biblia al sami del norte, ya que Stockfleth solo había logrado traducir el Nuevo Testamento. En su trabajo de traducción, Friis contó con la ayuda de personas que hablaban sami del norte como lengua materna. En 1854, a Friis se unió Hans Jacobsen Hætta, que había estado previamente encarcelado en Kristiania tras la revuelta sami en Guovdageaidnu. En 1874, se publicó su versión reelaborada del Nuevo Testamento de Stockfleth en sami del norte. Friis también publicó el Antiguo Testamento en cooperación con Lars Hætta y el lingüista noruego Just Knud Qvigstad en 1895. Qvigstad modificó la ortografía de Friis para usar un apóstrofe para marcar consonantes fuertes y extrafuertes.
| А а | B | C | C. c | D | Đ đ | E | F |
| G | Ǥ | H | I | J | K | L | M |
| N | Ƞ | O | PP | R | S | S. | T |
| Ŧ | U | V | Ʒ ♫ | Ʒapos; | . |

La ortografía de Nielsen
Vowels
| Ortografía de Nielsen | a | ♪ | e | i | o | u | æ |
| 1979 - sílabas raras | A | a | e | i | o | u | ea |
| 1979 – incluso sílabas | a | ♪ | i | e | u | o | ea |
La ortografía Ravila
La ortografía de Bergsland-Ruong
| А а | Á | B | C | Č č | D | Đ đ | E |
| F | G | H | I | J | K | L | M |
| N | Ƞ | O | PP | R | S | Š š | T |
| Ŧ | U | V | ZZ | Ž ž | . | (Ø ø) | Å å |
La ortografía de 1979
| А а | Á | B | C | Č č | D | Đ đ | E |
| F | G | H | I | J | K | L | M |
| N | Ŋ ‹ | O | PP | R | S | Š š | T |
| Ŧ | U | V | ZZ | Ž ž |
Ejemplos de las diversas ortografías para Sámi del Norte
Versión en inglés (King James Version, Mateo capítulo 12, versos 1-8)
En aquel tiempo Jesús pasó el día del sábado por el maíz; y sus discípulos fueron colgados, y comenzaron a arrancar las orejas del maíz, y a comer. Pero cuando los fariseos lo vieron, le dijeron: He aquí, tus discípulos hacen lo que no es lícito hacer en el día del sábado. Pero él les dijo: ¿No habéis leído lo que hizo David, cuando era un colgado, y los que estaban con él; cómo entró en la casa de Dios, y comió el pan de la mandíbula, que no era lícito para él comer, ni para los que estaban con él, sino sólo para los sacerdotes? ¿O no habéis leído en la ley, cómo en los días de reposo los sacerdotes en el templo profanan el sábado, y son intachables? Pero yo os digo: Que en este lugar es uno más grande que el templo. Pero si hubieras sabido lo que significa esto, yo merezco, Y NO SACRIFICO, no habrías condenado a los inculpables. Porque el Hijo del hombre es Señor incluso del día de reposo.
Nils Vibe Stockfleth 1840
Damanaga aige de Jesus bældo čađa vagjoli sabbaten; mutto su mattajægjek bårrastuvvamen legje, ja gårne åivid si gasskegåtte, ja bårragåtte. Mutto go pharisæalaakak dam oaidne, de si celkke sunji: gæč, du mattajegjidak dakkek, mi i læk låvalaš dakkat sabbaten. Mutto sån digjidi celki: æppetgo låkkam læk, sirvienta David daaiai, go nælgost læi, ja su matke guoimek? Moft sån Ibmel tempel sisa manai, ja gečujume laibid bårai, sirvienta bårrat i læm sunji låvalaš, ige su matke guibmidi, mutto dušse papa falidi? Daihe æppetgå diu lagast låkkam læk, atte papak sabbaten sabbat eppebasotek tempel sist, ja ašetæmek almken læk? Mutto mån digjidi cælkam, dast sån læ, gutte stuorrab læ go gempel. Mutto jås di lifčidek diettam mi dat læ: armogasvuođa aigom, mutto åfferid im, de æppet læm dubmim ašetes olbmuid. Dastgo olbmu bardne hærra læ doncella sabbat bagjel.
J.A. Friis 1874 (trabajado por J.Qvigstad para la versión 1895 de la Biblia)
Damanaga aige valui Jesus bældo čađa sabbaten; mutto su mattajægjek borastuvvagotte, ja ribme gasket gordne-oivid ja borrat. Mutto go Farisealaakak dam oidne, de celkke si dudnji: Gæča, du mattajægjek dakkek dam, mi i læk lobalaš dakkat sabbaten. Mutto son celki sigjidi: Epetgo di læk lokkam, sirvienta David daaiai, dalle go son nælggođi, dalle go son ja si, guđek legje su mielde, legje nælggomen)? Moft son manai Ibmel vieso sisa ja borai gečujume laibid,girl sudnji i læm lobalaš borrat, ige sigjidi, guđek legje lokkam la ast, atte papak æppebasotek sabbata tempelist ašetæmek? Mutto mon cælkam digjidi, atte son læ dast jos di dieđašeidek, mi dat læ: Mon lokom arkalmastemvutti ja im oaffaridi, de epet di livče dubmin ašetes olbmuid. Dastgo olbmu bardne læ hærra sirvienta sabbat bagjel.
Ortografía Konrad Nielsen
Dâmmânâgâ aige vāborii Jesús bældo čâđâ sabbatin; mutt ampliamente leído su mat'tajæg'gjek bǫrastuvvâgttitti jâ rībmi gâs'ket gǫr'dnιĕiviid jâ bǫrât. Mutt Mensaje gǫ farisēalâ dâk dâm ǫi'dni, de cel'ki sī sudnji: Gǣčâ, du mat'tajæg'gjek dâkkik dâm mi ī læk læbalâš dâkât sabbatin. Mutt Mensaje sǫn cēlkii siggjiidi: ♫ppit-gǫ dī læk lækkâm, mâid David dâgâi, dâllě gǭ snn jâ sī guđik leggji su miel'dzy, leggji næl'gomin, mǫvt sn mânânâi Ibmel vieso sisâ jâ bǫrâi geč'čujume lāibiid, mâid sudnjii ī læm læbalâš brât, ī-ge siggjiidi guđik leggji su miel'dě, mutttier duše-fâl bāppâidi? Dâhjě ēppit-gǫ dī læk lækkam lāgâst, âttzy bāppâk æppě-bâsotik sabbatâ tem'pëlist sabbat-bēivii, jâ læk â lâke ašštæmek? Mutt Mensaje mǫn čælkam diggjiidi, â tzy dāst læ sǭn, gutti læ stuoreb gë tem'pël. Mutt Mensaje jǫs dī dieđašeiděk mī dât læ: mǫn lii'kum arkalmâs'temvūttii jâ im oaffâriidâ, de ēppit dī livči dub'mim ašššětis ǫl'bmuid. Dâstg∫ ǫl'bmu bar'dne læ hær'ra mâidai sabbat bâggjěl.
Bergsland–Ruong orthography (1948)
Dammanaga áigi vázzii Jesús bældo čađa sábbáhin; muttu su mát'tájæd'djit bårastuvvagåtte ja ribme gas'kis går'dniåiviid ja bårrat. Muttu gå fáriseálažat dan åi'dne, de cel'ke sii sudnji: Gæča, du mát'tájæd'djit dakket dan mii ii læt låbálaš dakkat sábbáhin. Muttu sån celkii siddjiide: Eppet gå dii læt låkkan, sirvienta David dagai, dalle gå sån ja sii guđet leddje su miel'de, leddje næl'gome, måvt sån manai Ibmil vieso sisa ja bårai gečujumi láibiid shednje ii læn ilrraide Dahje eppet gå dii læt låkkan lágas, atte báppat æppebasohit sábbáha tem'pelis sábbátbeiviid, ja læt almake áššehæmit? Muttu mån cælkán diddjiide, atte dás læ sån, gutte læ stuorit gå tem'pel. Muttu jås dii dieđášeidet mii dat læ: mån lii'kun árkálmas'tinvuttii ja in oaffariida, de eppet dii livče dub'men ášehis ål'bmuid. Dasgå ål'bmu bár'dni læ hær'rá sirái sábbát baddjel.
1979 ortografia
Dan áiggi Jesus lei oktii vázzimin gordnebealdduid čađa sábbáhin. Su máhtájeaddjit ledje nelgon ja čoaggigohte gordneoivviid ja borre. Farisealačat oidne dán ja papaje sutnje: «Geahča! Du máhtájeaddjit dahket dan mii ii leat lobálaš sábbáhin!» Muhto son vástidii: «Ehpet go dii leat lohkan mucama Dávvet dagai go son ja su olbmát ledje nealgumin? Son manai Ipmila vissui ja borai oaffarláibbiid mu ii lean lohpi borrat ii ge su olbmáin, muhto dušefal báhpain. Dahje ehpet go leat lohkan lágas ahte báhpat juohke sábbáha barget tempelis ja nu rihkkot lága, ja dattege leat sivaheamit? Mun cealkkán: Dá lea dat mii lea stuorit go tempel. Jos dii livčiidet ádden mucama dát sátni mearkkaša: Váibmoláđisvuođa mun dáhtun, in ge oaffara, de ehpet livče dubmen sivahemiid. Dasgo Olbmobárdni lea sábbáha hearrá.
Referencias
- ^ Hovdhaugen, Even; Karlsson, Fred; Henriksen, Carol; Sigurd, Bengt (2000). La historia de la lingüística en los países nórdicos (PDF). Helsinki, Finlandia: Sociedades Scientiarum Fennica. ISBN 978-951-653-305-9. Retrieved 12 de junio 2020.
- ^ Andersen, Øystein (18 de agosto de 2006). "Samisk blir pensum for alle 7. klassinger" [Sami se convierte en el programa para todos los 7o grados]. Dagbladet (en noruego). Oslo, Norway. Retrieved 12 de mayo 2020.
- ^ a b "Bibelen i Norge". Archivado desde el original el 2007-08-27. Retrieved 2007-09-05.
- ^ a b c Kahn, Lily; Valijärvi, Riitta-Liisa (2017). North Sámi: Una gramática esencial. Milton Park, Inglaterra: Taylor & Francis. pp. 7-8. ISBN 978-1-317-55811-8. Retrieved 12 de mayo 2020.
- ^ Janhunen, Juha (2009). "Bergsland, Knut". En Harro Stammerjohann (ed.). Lexicon Grammaticorum: Un compañero biobibliográfico de la historia de la lingüística. Berlín, Alemania: Walter de Gruyter. p. 141. ISBN 978-3-484-97112-7. Retrieved 12 de mayo 2020.
- ^ "Nasjonalbiblioteket". www.nb.no. Retrieved 2022-02-27.