Lenguas bisayanas

format_list_bulleted Contenido keyboard_arrow_down
ImprimirCitar

Las lenguas bisayanas o lenguas visayas son un subgrupo de las lenguas austronesias habladas en Filipinas. Están más estrechamente relacionados con el tagalo y las lenguas bikol, todas las cuales forman parte de las lenguas de Filipinas centrales. La mayoría de las lenguas bisayanas se hablan en toda la sección de Visayas del país, pero también se hablan en la parte sur de la región de Bicol (particularmente en Masbate y Sorsogon, donde se hablan varios dialectos de Waray), islas al sur de Luzón, como las que componen Romblon, la mayor parte de las áreas de Mindanao y la provincia de Sulu ubicada al suroeste de Mindanao. Algunos residentes de Metro Manila también hablan uno de los idiomas bisayanos.

Más de 30 idiomas constituyen la familia lingüística bisayana. El idioma bisayano con más hablantes es el cebuano, hablado por 20 millones de personas como lengua nativa en Visayas centrales, partes de Visayas orientales y la mayor parte de Mindanao. Otras dos lenguas bisayanas bien conocidas y extendidas son el hiligaynon (ilonggo), hablado por 9 millones de personas en la mayor parte de las Visayas occidentales y Soccsksargen; y Waray-Waray, hablado por 6 millones de personas en la región de Visayas Oriental. Antes de la colonización, la escritura y caligrafía de la mayoría de los pueblos visayanos era mala, estrechamente relacionada con el tagalo baybayin.

Nomenclatura

Los hablantes nativos de la mayoría de las lenguas bisayanas, especialmente cebuano, hiligaynon y waray, no sólo se refieren a su lengua por su nombre local, sino también por Bisaya o Binisaya, que significa Lengua bisayana. Esto es engañoso o puede generar confusión, ya que sus respectivos hablantes pueden llamar a diferentes idiomas Bisaya a pesar de que sus idiomas sean mutuamente ininteligibles.

Sin embargo, los idiomas clasificados dentro de la familia de lenguas bisayanas pero que se hablan de forma nativa en lugares fuera de las Visayas no utilizan la autorreferencia Bisaya o Binisaya. Para los hablantes de Cuyonon, Surigaonon, Butuanon y Tausug, el término Visayan generalmente se refiere a Cebuano o Hiligaynon.

No ha habido cuentas comprobadas para verificar los orígenes de Bisaya. Sin embargo, existe un grupo étnico en Malasia y Brunei que se autodenominan con el mismo nombre. Sin embargo, estos grupos étnicos de Filipinas no deben confundirse con los de Borneo.

Evidencia

David Zorc enumera las siguientes innovaciones como características que definen las lenguas bisayanas como grupo (Zorc 1977:241). Se observa que Tausug se separó temprano del grupo y pudo haber evitado algunos cambios de sonido que afectaron a los demás.

  1. *lC, *Cl ≤ *Cl (donde C es cualquier consonante no *h, *q, o *l)
  2. *qC, *Cq > *Cq (MOST) *qC, *Cq > *qC (Tausug, y la mayoría de los idiomas Bikol)
Reflexos de PCPh y PPh
*qaldaw *qalsm *qitlug *baqguh
Tagalic *qa:daw

(Tag: ' participantesa.raw)

*qa:sm

(Tag: ' participantesa.sim)

*qitlug

(Tag: ʔit.'log)

*ba:guh
Bikol *qaldaw

(Naga: ʔal.'daw)

*qalsm

(Naga: cautival.'som)

*qitlug

(Iriga: pondríait.'log)

*ba:guh (Iriga: 'ba.go, Naga: 'ba emprender.go)
Bisayan *qaAw

(ALL: ' das.law)

*qaSlGénesis

(Kin: ' das.lëm,

Ceb: ' das.lum)

*qitlug

(MOST: ' dasit.log)

Clasificación interna

David Zorc ofrece la siguiente clasificación interna para las lenguas bisayanas (Zorc 1977:32). Las cinco ramas principales son Sur, Cebú, Central, Banton y Oeste. Sin embargo, Zorc señala que la familia de lenguas bisayanas se parece más a un continuo dialectal que a un conjunto de lenguas fácilmente distinguibles.

Se considera que las lenguas del sur de Bisayan divergieron primero, seguidas por el cebú y luego el resto de las tres ramas. Además, en la sección de Visayas, la provincia de Romblon tiene la mayor diversidad lingüística, ya que allí se hablan idiomas de tres ramas principales de Bisayan: roblomanon de Bisayan central, inunhan de Bisayan occidental y banton (que tiene una rama bisayana independiente).

En particular, baybayanon y porohanon tienen sustratos warayan, lo que indica una distribución más amplia de waray antes de que los hablantes de cebuano comenzaran a expandirse considerablemente a partir de mediados del siglo XIX.

A continuación se enumeran un total de 36 variedades. Los idiomas individuales están marcados con cursiva.

Bisayan Lenguas Árbol Chart
  • Bisayan
    • 1. Sur (hablado en la costa noreste de Mindanao)
      • Butuan-Tausug
        • Tausug
        • Butuanon
      • Surigao
        • Surigaonon
        • Tandaganon
    • 2. Cebuán (habla en Cebu, Bohol, Siquijor, Negros orientales, Leyte occidental y norte, sudeste y noroeste de Mindanao)
      • Cebuán
        • Cebuano
          • Boholano
    • 3. Central (continúa en la mayoría de la región de Visayan)
      • Warayan (hablado en el este de Leyte, Biliran y Samar)
        • Waray
        • Baybayanon
        • Kabalian
        • Southern Sorsogon (Gubat)
      • Periférico
        • Hiligaynon (Ilonggo) (hablado en Panay oriental y Guimaras, Negros occidentales y Mindanao central meridional)
        • Capiznon
        • Bantayanon
        • Porohanon
        • Masbate-Sorsogon
          • Masbateño
          • Sorsogon Central (Masbate)
      • Romblon (también el nombre de la provincia)
        • Romblomanon
    • 4. Asi (continúa en la provincia de Romblon del noroeste)
        • Asi
    • 5. Oeste
      • Aklan (hablado en Northwestern Panay)
        • Aklanon/Inakeanon
        • Malaynon
      • Karayan
        • Karay-a (hablado en Panay occidental e interior)
      • North-Central (hablado en la isla de Tablas y la punta sur de Mindoro)
        • Inonhan (idioma relacionado con Karayan)
      • Kuyan (hablado en los archipiélagos al oeste de Panay y Romblon, así como la punta sur de Mindoro)
        • Ratagnon
        • Cuyonon
      • Caluyanon
        • Caluyanon

El idioma auxiliar del eskayan es gramaticalmente bisayano, pero esencialmente no tiene vocabulario bisayano (o filipino).

Magahat y Karolanos, ambos hablados en Negros, no están clasificados dentro de Bisayan.

Clasificación etnológica

Ethnologue clasifica las 25 lenguas bisayanas en cinco subgrupos:

Familia de idiomasNúmero de idiomasIdiomas
Banton1Bantoanon
Cebuán1Cebuano
Central Bisayan1Bantayanon
Periférico5Ati, Capiznon, Hiligaynon, Masbateño, Porohanon
Romblon1Romblomanon
Warayan3Baybayanon, Kabalian, Northern Sorsoganon
Gubat1Southern Sorsoganon
Samar-Waray1Waray
South Bisayan2Surigaon, Tandaganon
Butuan-Tausug2Butuanon, Tausug
West Bisayan1Caluyanon
Aklan2Aklanon, Malaynon
Karay-an1Karay-a
Cuyan2Cuyonon, Ratagnon
North-Central1Inonhan
Total25

Nombres y ubicaciones

Zorc (1977: 14-15) enumera los siguientes nombres y ubicaciones de las lenguas bisayanas. Las lenguas karolanos, magahat y kabalian recientemente documentadas no figuran en Zorc (1977).

SubgrupoIdiomaOtros nombresUbicación(s)
BantonBantonBanton Island, Romblon
BantonSibaleBantonSibale (Maestre de Campo) Island, Romblon
BantonOdionganonCorcuera Island dialectÁrea de odio, Isla de Tablas, Romblon
OccidentalAlcantaranonAlcantara, Isla de las Tablas, Romblon
OccidentalDispoholnonSan Andrés (Despujols), Isla Tablas
OccidentalLooknonInunhanMira y Santa Fe, Isla de las Tablas
OccidentalDatagnonRatagnun, LatagnunIlin Island y Magsaysaysay, Occidental Mindoro
OccidentalSanta TeresaBarrio Santa Teresa de Magsaysaysay, Occidental Mindoro
OccidentalBulalakawnonBulalacao (San Pedro), sur oriental Mindoro
OccidentalSemiraraSemirara Island Group
OccidentalCuyononCuyunoIsla Cuyo, excepto Agutaya; zona costera alrededor de Puerto Princesa, Palawan; Islas Culion y Busuanga
OccidentalAklanonAkeanon, Aklano, AklanAklan y el norte Capiz, Panay Island
OccidentalPandanPandan area, Antique, including the Buruanga, Aklan area of Panay
OccidentalKinaray-aAntiqueño, Hinaray-a, Sulud, Panayanola mayor parte de Antique, Isla Panay; la mayoría de las zonas interiores de Iloilo y Capiz; Isla Guimaras meridional fuera de Iloilo
OccidentalGimarasIsla Guimaras, Iloilo
CentralRomblomanonNiromblon, SibuyanonIsla Romblon y Sibuyan; área de San Agustín, Isla de Tablas
CentralBantayanBantayan Island
CentralCapiznonCapiz y el noreste de Iloilo, Panay Island
CentralHiligaynonIlonggomayor parte de Iloilo, Isla Panay; Guimaras Occidentales y Negros Occidental
CentralKawayanCauayan, Negros Occidental
CentralMasbateMasbateMasbate and Ticao Island
CentralCamotesCamotes Island, entre Cebu y Leyte
CentralNorthern SamarSamareño, Waray-WaraySamar septentrional
CentralSamar-LeyteSamareño, Waray-Waray, SinamarSamar central; mitad norte de Leyte
CentralWaraySamareño, Waray-Waray, BinisayâSouthern Samar Island, Eastern Samar
CentralSorsogonSorsogonon, Bikolel norte de Sorsogon, Bikol
CentralGubatSorsogononel sur de Sorsogon, Bikol (incluyendo Gubat)
CebuánCebuanoSugbuanon, Sugbuhanon, Cebuan, SebuanoIsla de Cebu; Negros Oriental; Visayas orientales y las zonas costeras de Mindanao septentrional y oriental
CebuánBoholanoBol-anonBohol Island
CebuánLeyteKanâ, LeyteñoLeyte occidental central; inmigrantes a la isla Dinagat
SurButuanonButuan, Agusan del Norte area
SurSurigaononJaun BisayâSurigao del Norte
SurJaun-JaunSiargaononIsla Siargao, Surigao del Norte
SurKantilanCantilan y Madrid, Surigao del Sur
SurNaturalisTandag y Tago, Surigao del Sur
SurTausugMoro, Taw SugIsla Jolo; Palawan meridional y occidental

Comparaciones

Las siguientes comparaciones provienen de datos recopilados por Zorc (1997).

Marcadores de casos de sustantivos personales

Subgrupo Variedad Singular Estructura
NOM ERG OBL NOM ERG OBL
BantonBanton Si. # kang sa na kaná
BantonSibale Si. # kang Sí. nína kína
BantonOdionganon Si. # kang sa na kaná
Western, InonhanAlcantaranon
Western, InonhanDispoholnon Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, InonhanLooknon Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, Kuyan, RatagnonDatagnon Si. # # sánda nánda kanánda
Western, Kuyan, RatagnonSanta Teresa Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, InonhanBulalakawnon Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, Kuyan, CaluyanonSemirara Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, KuyanCuyonon Si. # # sanda nanda kanda
OccidentalAklanon Si. # kay sánda(y) nánda(y) kánda(y)
Western, Kinaray-aPandan Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, Kinaray-aKinaray-a Si. # kay Sábado nánday kánday
Western, Kinaray-aGimaras
CentralRomblomanon Si. # kay siná niná kiná
Central, PeripheralBantayan
Central, PeripheralCapiznon Si. # kay Sábado nánday kánday
Central, PeripheralHiligaynon Si. # kay silá ni níla sa íla ni
Central, PeripheralKawayan
Central, PeripheralMasbate Si. # kan sinda ninda kanda
Central, PeripheralCamotes
Central, Warayan, WarayNorthern Samar Si. # kan sirá nirá kánda
Central, Warayan, WaraySamar-Leyte Si. # kan sirá níra kánda
Central, Warayan, WarayWaray Hola. # kan hirá níra kánda
Central, PeripheralSorsogon (Central Sorsoganon) Si. # kan sirá nirá kánda
Central, WarayanGubat (South Sorsoganon) Si. # kan sirá nirá kánda
CebuánCebuano Si. # kang silá

siláng

níla

níang

sa íla ni,

sa ílang

CebuánBoholano Si. # kang Sí. níla kaníla
CebuánLeyte silang Nilang sa ilang
Sur, Butuan-TausugButuanon Si. # kang Sí. níla kánda
Southern, SurigaononSurigaonon Si. # kay Sí. níla kaníla
Southern, Surigaonon Jaun-Jaun Si. # kan Sí. níla díla ni
Southern, Surigaonon Kantilan
Southern, Tandaganon Naturalis
Sur, Butuan-TausugTausug Hola. Hola. kan hinda hinda kanda

Marcadores de casos de nombres comunes

Subgrupo Variedad NOM ERG OBL
Indefinido Definido Indefinido Definido
Pasado No pasa Pasado No pasa Futuro
BantonBanton - Sí. kag es ittong sa
BantonSibale - Sí. kag es itkag sa
BantonOdionganon - Sí. kag es ittong sa
Western, InonhanAlcantaranon ang es tang sa
Western, InonhanDispoholnon ang es kang sa
Western, InonhanLooknon ang es tang sa
Western, Kuyan, RatagnonDatagnon ang # ang sa
Western, Kuyan, RatagnonSanta Teresa ang kang sa
Western, InonhanBulalakawnon ang es tang sa
Western, Kuyan, CaluyanonSemirara ang kang sa
Western, KuyanCuyonon ang i i-ang sa
OccidentalAklanon - Sí. # es ku sa
Western, Kinaray-aPandan ang es kang sa
Western, Kinaray-aKinaray-a ang Ti kang sa
Western, Kinaray-aGimaras ang Ti kang sa
CentralRomblomanon ang ning nang sa
Central, PeripheralBantayan ang cantar Cantaba sa
Central, PeripheralCapiznon ang cantar Cantaba sa
Central, PeripheralHiligaynon ang cantar Cantaba sa
Central, PeripheralKawayan ang cantar Cantaba sa
Central, PeripheralMasbate an pecado # sa
Central, PeripheralCamotes dentro an pecado # sa
Central, Warayan, WarayNorthern Samar dentro an si(n) sa(n) sa
Central, Warayan, WaraySamar-Leyte dentro an es pecado # Siéntate. sa
Central, Warayan, WarayWaray dentro an es Hola. han hit #
Central, PeripheralSorsogon (Central Sorsoganon) an pecado # sa
Central, WarayanGubat (South Sorsoganon) an pecado # sa
CebuánCebuano - Sí. ang ug sa sa
CebuánBoholano ang ug sa sa
CebuánLeyte ang ug sa sa
Sur, Butuan-TausugButuanon ang colgado sa
Southern, SurigaononSurigaonon ang nang sa
Southern, Surigaonon Jaun-Jaun an nan sa
Southern, Surigaonon Kantilan ang nang sa
Southern, Tandaganon Naturalis ang nang sa
Sur, Butuan-TausugTausug dentro pecado #

Reconstrucción

La reconstrucción del proto-bisayano de David Zorc tenía 15 consonantes y 4 vocales (Zorc 1977:201). Zorc también reconstruye la longitud de la vocal, el acento primario (penúltimo y último) y el acento secundario (prepenúltimo).

Consonantes Proto-Bisayan
Bilabial Dental Palatal Velar Glottal
Plosivo Sin voz ptkObservador
Voz bd.
Nasal mn.
Fricative sh
Lateral l
aprox. wj
Vowels Proto-Bisayan
Altura Frente Central Atrás
Cercai /i/u /u/
MidGénesis / Página
Abiertoa /a/
Más resultados...
Tamaño del texto:
undoredo
format_boldformat_italicformat_underlinedstrikethrough_ssuperscriptsubscriptlink
save